Het gevaar van emotie bij beleggen

Beleggers handelen niet altijd rationeel. Emoties en psychologische valkuilen kunnen ervoor zorgen dat beleggers beslissingen nemen die ten koste gaan van hun beleggingsresultaat. Dit blijkt uit verschillende gedragswetenschappelijke onderzoeken. Dit onderzoeksgebied wordt ook wel Behavioral Finance genoemd. In deze blog leest u waarom emoties invloed hebben op beleggingsbeslissingen en hoe u voorkomt dat emoties de overhand krijgen. 

Beleggers zijn niet rationeel

De traditionele financiële theorie beschrijft hoe investeerders zich zouden moeten gedragen (rationeel). Behavioral Finance probeert te verklaren hoe en waarom beleggers zich werkelijk gedragen. Deze kennis kan u helpen om irrationele beslissingen te voorkomen en zo tot betere financiële resultaten te komen.

Informatie wordt irrationeel verwerkt

Irrationeel gedrag ontstaat door de manier waarop u omgaat met informatie. Bijvoorbeeld wanneer nieuwe informatie in strijd is met bestaande overtuigingen. Dit ‘conflict’ wordt vervolgens opgelost door alleen informatie te selecteren die ‘past’ bij de bestaande overtuiging. Conflicterende informatie wordt genegeerd of aangepast. Zo onthoudt u bijvoorbeeld wel goede berichten over uw favoriete aandeel, maar negeert u publicaties over teleurstellende resultaten.

Informatie wordt regelmatig onlogisch of irrationeel verwerkt. Zo worden casinowinsten bijvoorbeeld makkelijker uitgegeven dan salarisinkomsten. Ook wordt nieuwe informatie – of uitkomsten van een kleine steekproef – vaak te sterk meegewogen bij het trekken van conclusies.

De invloed van emotie

Ook door emotie nemen we onlogische beslissingen. Hieronder geef ik een aantal voorbeelden van emotionele effecten die beslissingen beïnvloeden:

Verliesaversie houdt in dat verlies psychologisch zwaarder weegt dan winst. Een X-bedrag verlies veroorzaakt meer ‘pijn’ dan hetzelfde bedrag aan winst plezier oplevert. Risico’s worden gemeden in het geval van winst en juist opgezocht om verliezen goed te maken. Een gevolg hiervan is dat verliezende beleggingen te lang worden aangehouden en winstgevende beleggingen te snel worden verkocht.

Angst voor spijt zorgt ervoor dat iemand uit angst voor slechte beslissingen actie (of juist géén actie) onderneemt. Dit kan worden gevoed door groepsgedrag, waarbij vooral de angst bestaat om iets te missen. Bekende voorbeelden zijn deelname aan de postcodeloterij of beleggingen in cryptomunten.

Gebrek aan zelfcontrole zorgt ervoor dat lange-termijndoelen niet worden nagestreefd door het ontbreken van zelfdiscipline. Een duidelijk voorbeeld is snoepen terwijl u eigenlijk wilt afvallen. Vanwege hetzelfde effect stellen de meeste mensen het sparen voor pensioen nog even uit.

Hoe beperkt u irrationeel gedrag?

Door bewust te zijn van psychologische valkuilen kunt u voorkomen dat u informatie verkeerd verwerkt en irrationele beslissingen neemt. Daarnaast is het verstandig om de verwachte uitkomst van de beslissing te vergelijken met de daadwerkelijke uitkomst.

Om de invloed van emoties te beperken, is het belangrijk om situaties te vermijden waarin emoties de overhand krijgen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij onverwachte gebeurtenissen, zoals een scherpe daling op de beurs. Door schommelingen van het vermogen te beperken, verkleint u de kans op verkeerde beslissingen als gevolg van emotioneel handelen. Lees in onze column over het beschermen van vermogen hoe u dat doet.